DİKKAT EKSİKLİĞİ VE HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU
ANNE BABALARA ÖNERİLER
1-)Günlük program hazırlayın: Ailedeki davranış kurallarını kısaca ve açıkça belirleyin. Kurallar net olmalıdır ve çocuğa açıklanmalıdır.
Kalkış, yemek, oyun, ödev, bilgisayar, TV, yatış için kesin zamanlar belirleyin. Günlük bir program hazırlayın ve bu programı bir tahtaya ya da kağıda yazıp, çocuğunuzun daima görebileceği bir yere asın.
Çocuğunuz henüz okuma bilmiyorsa, günlük etkinlikleri sembollerle veya çizimle gösterebilirsiniz.
Kurallara uyulduğu zaman ve uyulmadığında neler olacağını net ve anlaşılır biçimde açıklayın ve yazın.
DEHB’li çocuklar yönlendirilmeye, planlamaya ihtiyaç duyarlar. Planlamayı kolaylaştırmak için listeler yapın. Yaptıkları işin neresinde kaldıklarını unuttuklarında başvurabilecekleri bir tablolarının ya da listelerinin olması yararlıdır. Hatırlatıcı materyallere ve talimatlara ihtiyaç duyarlar .
2-) Model olun: Çocuğa ne yapmamasından ziyade ne yapması gerektiğini söyleyin, gösterin. Nasıl davranmaları gerektiği konusunda model olun. Olumsuz davranış sonrası “Yapma, gitme vs.” gibi olumsuz ifadeler yerine alternatif davranışları söylemek gerekmektedir. Çocuk bu davranış yerine hangi davranışı yapması gerektiğini bilmelidir. Daha kabul edilebilir davranış yollarını teklif edin ve hatalarını nasıl düzeltecekleri konusunda yardım edin.
3-) Ödüllendirici olun: Olumlu davranışlarını ödüllendirin. DEHB’li çocuklar günlerinin çoğunu yaptıkları yanlışları konuşarak ve kendileri hakkında olumsuz ifadeler duyarak geçirirler. Bu çocuğunuzun özsaygısını zedeleyebilir. Çocuğun kendisi hakkında duyduklarını olumsuzdan olumluya doğru değiştirmeliyiz. Övgüyle, güzel cümlelerle, gülümseyerek ve fiziksel temasla onu ödüllendirin. Ancak bu ödüllendirmelerde aşırıya kaçılmamalı ve doğal olunmalıdır. Çocuğunuz gerçek övgü ile sahte olan arasındaki farkı algılayabilir ve bu onların özsaygısını yükseltmek yerine sinirlenmelerine sebep olabilir. Çocuğunuzu yalnızca derslerle ilgili konularda değil, her konuda gösterdiği çalışmalarda çok iyi gözlemleyip, en küçük olumlu davranışında hemen fark edip mutluluğunuzu dile getirin.
4-) Talimatlarınızı anladıklarından emin olun: DEHB’li çocuklar dikkatlerini yöneltip dinlemedikleri için talimatları anlamayabilirler. Talimat verirken ilk önce çocuğunuzun dikkatini çekin ve gözlerinin içine bakın. Sonra ne istediğinizi açıkça ve sakin bir şekilde söyleyin. Ondan size talimatı tekrarlamasını isteyin. Her zaman tekrarlatmak gerekmeyebilir hatta gereksiz talimatlar çocuğu sinirlendirebilir.
Evde vereceğiniz komutların uzun olmamasına dikkat edin. Örneğin, “Pijamalarını giy, banyoya git, dişlerini fırçala” yerine, “şimdi pijamalarını giy” diyip beklemek, giydiğini gördükten sonra diğerlerini teker teker söylemek daha uygun olacaktır.
Evde uyulması gereken kuralları her gün anımsatmakta ve tekrarlamakta fayda vardır.
Gece yatmadan önce o gün kurallara uyulup uyulmadığı kontrol edilip, uyulmuşsa zaman kaybetmeden ödüllendirmek gerekir.
5-) Tutarlı olun: DEHB’li çocukları sakinleştirmek için aileler çoğu zaman bazı sözler vermeyi denerler. “Eğer susarsan, eğer oturursan, eğer ödevini yaparsan vs” gibi.
Bu yöntemde dikkat edilmesi gereken hususlar:
· Mutlaka tutabileceğiniz sözler verin.
· Çocuğunuzla iletişime geçen diğer aile bireyleriyle ortak ve net bir tavır belirleyin.
· Belirlenecek bu tavır tutarlı bir biçimde uygulanmazsa davranışı değiştirmekten ziyade pekiştirebilir. Bu anlamda son derece tutarlı davranmak gerekmektedir.
· Bugün olumsuz davranışı için sizden bir tepki alan çocuğunuz yarın ya da 1 hafta sonra da aynı davranışı gösterdiğinde aynı tepkiyi almalıdır. Belirlediğiniz tutumu ara sıra uygulamak faydadan çok zarar getirir. Çocuğunuz çoğu şeyi olduğu gibi tutarlılığı da sizden öğrenir.
· Önceleri çocuğunuzdan tam olarak yanıt alamayabilirsiniz hatta tutarlı davranışınız sonucu ilk zamanlar olumsuz istenmeyen davranışında artış gözlemlenebilir. Bu normaldir, çocuğunuz sınırlarınızı görmek istemektedir. Sabırlı ve tutarlı bir biçimde devam ettiğiniz takdirde, bir iki hafta içinde değişimlerin başladığını görebileceksiniz.
· Değişimlerin başlaması için gerekli olan bu süre, çocuğunuzun istenmeyen davranışının daha önceden ne kadar süre ile pekiştirildiğine bağlı olarak değişebilir.
Örneğin her ağladığında çikolata verilerek susturulmaya çalışan bir çocuğun, ağlama davranışı ile bir şey elde edemeyeceğini öğrenmesi daha önceden ağlama davranışının ne kadar pekiştirildiğine bağlıdır.
ÖZEL ZAMAN UYGULAMASI
DEHB’li çocuğa sahip anne-baba hayal kırıklığı nedeniyle çocuklarıyla vakit geçirmek ve fiziksel temastan uzaklaşmaya başlarlar. “Özel zaman” anne babaların çocuklarına her gün düzenli olarak ayırdıkları, beraber kaliteli vakit geçirdikleri bir süredir.
Beraber oynanacak oyun veya yapılacak etkinlik çocuk tarafından seçilmelidir. Böylece çocuk kendi hoşlandığı şeylere anne-babanın da ilgi göstereceğini hissedecektir.
Bu oyun süresince oyunun insiyatifi çocukta olmalı, onunla beraber olan ebeveyn kural koymaktan, emir vermekten ve eleştirmekten kaçınılmalıdır. Unutulmamalıdır ki amaç çocuğa bir oyunu öğretmek veya bir beceriyi kazandırmak değil, çocuğun hoşlandığı bir aktiviteden birlikte zevk almaya çalışmaktır.
Bu 15-20 dakikalık etkinlikte anne baba çocuğa yönerge vermekten ve bir şeyler öğretmekten kaçınmalıdır. Öğretilecek şeyler bu “özel zaman” dışındaki bir zamanda verilmelidir.
Özel zaman uygulaması sırasında, çocuğunuz olumsuz davranışlar yapmaya başlarsa bir iki dakika başka bir tarafa bakıp ilgilenmemenizi, bu davranışlarını sürdürürse bir kez “ bu davranışın sürerse bugünkü oyun zamanımız sona erecek” biçiminde uyarıp yine olumsuz davranışlara devam ederse özel zamanı sonlandırmanızı öneriyoruz. “Bu davranışları tekrarlamazsan yarın oyun zamanımızı daha keyifli geçirebiliriz” biçiminde uyarıda bulunulmalı, ancak çocuk özür dilerse bile hemen oyuna dönülmemelidir.
ÖDEV YAPMAMA
Ödev yapacağı ortamda dikkatini dağıtacak nesneler olmamalıdır. Gerekirse ortamı düzenlemeniz gerekmektedir. Çocuğunuzun ödev yapmamasının sebebi zekası değil, dikkatini toparlayamamasıdır.
Ödevlerini yapması için zaman verin, yanında sizde bulunun. Uzun süren ödevler için zorlamayın, inatlaşmayın.
DEHB’li çocuklar büyük ve uzun işlerden çabuk sıkılırlar. Bu nedenle çalışmalar kısa zaman dilimlerine ayrılmalıdır. 30 dakikalık bir ödev yaptırılacaksa 10’ar dakikalık bölümlere ayrılmalıdır. Ancak arada verilen molalar ders çalışma süresi kadar uzun olmamalıdır.
Uzun süreli Dikkat gerektiren görevleri – uzun ödevler gibi- tamamlayamadıklarında başarısızlık, hayal kırıklığı ve can sıkıntısı yaşarlar. Bu da çocukların derslerden iyice uzaklaşmalarına yol açar. Denediğiniz ama bir sebepten ötürü bir türlü başaramadığınız bir işe ne kadar süre devam edebilirsiniz ya da yapmaya istekli olabilirsiniz?
Ders çalışırken küçük zaman dilimlerinden başlamasını ve zamanla ders çalıştığı süreyi arttırmasını hedefleyin. Ders çalışma süresini ilk başlarda kısa tutun ve ona göre bir seviye tespit edin. Çocuğunuz ilk başlarda başarı duygusunu yaşadıktan sonra daha büyük hedefler için şevk duyacaktır. Bu duyguyu yaşaması için fırsat verilmelidir. Bu yüzden ilk başta gerekirse kısa bir sürede elde ettiği başarı hemen ödüllendirilmelidir.
Sık sık cesaretlendirin, ödevlerini yapacağına olan inancınızı tekrarlayın. Ödevler kontrol edilip zaman zaman ödül verildiğinde, daha çok yapacaktır.
Eleştirmeyen, destekçi bir tutumla çocuğunuza ev ödevlerindeki hataları gösterip düzeltmesine yardımcı olun.
